İNSAN HAKLARI

Dünya Anadili Günü: 2 haftada 1 dil yok oluyor

Bugün 21 Şubat Dünya Anadil Günü. Dünya genelinde 6 bin farklı dilin yüzde 43’ü yok olmak üzere ve 2 haftada 1 dil yok oluyor. UNESCO Dünya Tehlike Altındaki Diller Atlası’na göre Türkiye’de 18 yok olmuş veya yok olma tehlikesi altında olan dil olduğunu gösteriyor.

Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından 21 Şubat, 1999 yılında Dünya Ana Dil Günü olarak ilan edildi. Toplumsal kimliklerin en önemli unsurlarından birini oluşturan anadiller, iletişim, sosyal entegrasyon, paylaşım ve eğitim alanlarında belirli bir toplumun yapı taşlarından birini oluşturuyor.

Dünya genelinde 7 binden fazla dil konuşuluyor, 5 binden fazla yerli kültür yaşıyor, 370 milyondan fazla yerli insan yaşıyor.
Birleşmiş Milletler’in (BM) verilerine göre, dünya genelinde konuşulan yaklaşık 6 bin dil var ve bunların yüzde 43’ü yok olma tehlikesi altında bulunuyor.

DÜNYA NÜFUSUNUN YÜZDE 40’I ANADİLDE EĞİTİM GÖRMÜYOR

Dillerin yaşatılmasının kamusal alanda kullanılmasıyla doğrudan ilişkili olduğu belirtiliyor. Ancak dünya genelinde yalnızca birkaç yüz kadar dil, eğitim ve kamusal alanda, bunların daha az bir kısmı ise dijital ortamda kullanılıyor. Dünya nüfusunun yüzde 40’ı çeşitli nedenlerden dolayı anadillerinde eğitim hakkına sahip değil.

BM’ye göre dünya genelinde 370 milyon yerli bulunuyor. Yerliler, daha iyi bir yaşam arayışı için ve topraklarına yapılan müdahaleler yüzünden zorunlu göçe maruz kalıyor ve bu durum yerlilerin kültürleri ve yaşam biçimlerinin muhafazasını tehlikeye atıyor.
Bu tehlikelerin başında ise yerlilerin ana dillerinin korunamaması geliyor. Gittikleri yerlerde anadillerinin resmi dil veya eğitim dili olmaması uzun vadede yüzlerce dilin yok olmasına neden oluyor.

DİLSEL ÇEŞİTLİLİĞİN EN YÜKSEK OLDUĞU ÜLKE PAPUA YENİ GİNE

Dünyada dilsel çeşitliliğin en yüksek olduğu ülke ise Papua Yeni Gine.
Nüfusu 8 milyondan biraz fazla olan ülkede 800’den fazla dil konuşuluyor.
Dilsel çeşitliliğin en düşük olduğu ülke ise Kuzey Kore. UNESCO verilerine göre ülkenin dilsel çeşitliliği yok.

İNTERNET İÇERİKLERİNİN YÜZDE 80’E YAKINI  YALNIZCA 10 FARKLI DİLDE

Dünyadaki internet kullanıcılarının yüzde 25’ten fazlası İngilizce içerik takip ediyor, bunu yüzde 20’ye yakın oranla Çince takip ediyor ve yüzde 8 ile İspanyolca. İnternet içeriklerinin yüzde 80’e yakını yalnızca 10 farklı dilde üretiliyor.

ULUSLARARASI ANADİL GÜNÜ

UNESCO tarafından Uluslararası Anadil Günü günü ilan edilen 21 Şubat, 2000’den bu yana kültürel çeşitliliği ve çok dilliliği desteklemek amacıyla çeşitli etkinliklerle kutlanıyor.
Pakistan’ın Urdu dilinin 1952’de Bangladeş halkının da resmi dili olduğunu deklare etmesinden sonra ortaya çıkan Bengal Dil Hareketinin temelini oluşturduğu Anadil Günü dolayısıyla anadilin önemi, kaybolmaya yüz tutmuş dillerin tanıtılması ve bu dilleri konuşanların desteklenmesi gibi hedeflerle çalışmalar yürütülüyor.
Uluslararası Anadil Günü, bu yıl, “Yerli dillerin kalkınma, barışın tesisi ve uzlaşı için önemi” teması ile kutlanacak.

TÜRKİYE’DE 18 YOK OLMUŞ VEYA YOK OLMA TEHLİKESİ ALTINDA DİL VAR

UNESCO Dünya Tehlike Altındaki Diller Atlası’na göre Türkiye’de 18 yok olmuş veya yok olma tehlikesi altında olan dil olduğunu gösteriyor.

Bunların üçü tamamen yok olmuş durumda: Ubik, Mlahso ve Kapadokya Yunancası.
Hertevin ise yok olmak üzere. Hertevin ve Mlahso dilleri Süryani dilleri ailesinden, bir diğer Süryani dili olan Turoyo da UNESCO listesinde ciddi olarak tehlikede olarak görülüyor.

Bu dilleri Ladino ve Gagavuzca dilleri takip ediyor. Bunlar da UNESCO listesinde ciddi olarak tehlikede olan diller arasında.
Romanca, Batı Ermenicesi, Hemşince, Lazca, Pontus Yunancası, Abazaca, Suret de yok olma tehlikesi ile karşı karşıya olan dillerden.
UNESCO; Adigece, Abhazca, Kabar-Çerkes dilleri ve Zazaca’yı da “kırılgan” diller kategorisinde görüyor.

KÜRTÇE “DOĞRU YAZIM KLAVUZU” KİTAPLAŞTI

Dünyanın birçok yerinde yaşayan 18 Kürt filolog bir araya gelerek, Kürtçe’de dil birliğini sağlamak amacıyla iki yıl boyunca yaptıkları çalışmayı “Rêbera Rastnivîsînê” (Doğru Yazım Kılavuzu) adı ile kitaplaştırdı.

DBP: ANA DİLDE EĞİTİM TEMEL HAKTIR

Dünya Anadili Günü’ne dair yazılı açıklama yapan Demokratik Bölgeler Partisi (DBP), “Halkların dillerine yönelik soykırım politikalarına karşı her kesimi sorumluluk almaya çağırıyoruz” dedi. DBP açıklamasında şu ifadeleri kullandı: “UNESCO verilerine göre dünyada 7 bine yakın dil konuşulmakta ve bunlardan 3 bin 500 dil yok olma tehlikesi ile karşı karşıyadır. Türkiye’de 18 ana dil ve lehçe yok olma ile yüz yüze. Kayyumlar Kürt diline, çok dilli belediyeciliğe ve halkımızın kültür kurumlarına karşı tek dil anlayışını devreye koymuştur. Dili, kültürü, tarihi ile Kürt halkının varlığı yok sayılmaktadır. Anadilinde eğitim başta olmak üzere yaşamın her alanında ana dili geliştirmek ve kullanmak temel bir haktır. Başta Kürt halkı olmak üzere tüm dünya halklarının Dünya Anadili Günü’nü kutluyor, halkların dillerine yönelik soykırım politikalarına karşı her kesimi sorumluluk almaya çağırıyoruz.”

VAN’DA ANADİL GÜNÜ ETKİNLİKLERİNE YASAK

Van’da Dil Kültür ve Sanat Araştırmaları Derneği (DİSA-DER) tarafından 21 Şubat Uluslararası Anadil Günü nedeniyle bugün Dabbağoğlu Parkı’nda yapılmak istenen basın açıklamasına valilik izin verilmedi.