5 Ağustos 2020, Çarşamba

NASA, yaşam izlerini araştırmak için “Perseverance” isimli aracı Mars’a gönderiyor

Uzay bilimleri ve çağımız için önemli bir adım bugün atılıyor. NASA, Mars’ta geçmişte hayat olup olmadığını araştırmak için bugün Atlas V roketi ile Perseverance (Sebat) adlı robotu gönderecek.

Projenin bilim danışmanlarından yardımcı Dr. Ken Williford BBC’ye konuştu. Bir zamanlar Mars’ta yaşam olma ihtimaline ilişkin konuşan Williford, “1970’lerde Viking misyonları, Mars’dan alınan toprak örneklerinde mikrop benzeri canlıların izleri aranmış ama net sonuçlar elde edilememişti” dedi.

2000’LERİN BAŞINDA JEOLOJİK KANITLAR BULUNDU

2000’lerin başlarında NASA’nın Mars Keşif Araçları’na suyun izini sürme görevi verildi. Opportunity (Fırsat) ve Spirit (Şevk) adlı araçlar gezegen yüzeyinde geçmişte su bulunduğuna ilişkin çok miktarda jeolojik kanıt buldular.

KARBON İÇEREN ORGANİK MOLEKÜLLER DE BULUNDU

2012 yılında gezegen yüzeyine inen Curiosity (Merak), indiği Gale Krateri’ni bir zamanlar dolduran gölün canlı organizmaların gelişmesine uygun olabileceğini ortaya çıkardı. Curiosity ayrıca canlı organizmaların yapı taşları olan karbon içeren organik moleküller de buldu.

YAŞAM İZLERİ ARANACAK

Şimdi Perseverance aracı, yine benzer bir alanda, yaşam izlerini tespit etmek üzere tasarlanan aletler kullanarak incelemeler yapacak.

NASA’nın California, Pasadena’daki Jet Yakıtı Laborautarı’nda konuştuğumuz misyonun danışmanlarından Ken Williford, “Viking’den sonra doğrudan canlı izinin arandığı ilk sefer bu olacak” diyor.

“Viking halen varolan yaşam formlarını, yani Mars’ta hala varolabilecek canlıları arıyordu. Buna karşılık NASA’nın şimdiki yaklaşımı, daha önce yaşamış canlıların izini bulmaya yönelik, çünkü gezegenin çok eski tarihine dair elimizdeki veriler, Mars’ın ilk birkaç milyar yılında yaşama çok daha elverişli olduğuna işaret ediyor:” Perseverance, bu incelemeleri, yörüngeden bakıldığında geçmiş su izi Gale Krateri’ne göre daha da belirgin olan Jezero Krateri’nde yapacak.

ÖRNEKLER DÜNYAYA GETİRİLECEK

Gezici robot, Mars kayalarını delerek içinden tebeşir büyüklüğünde örnekler alacak. Bunlar yalıtılarak paketlenmiş olarak, gezegen yüzeyine bırakılan kutularda toplanacak. Daha ileri bir tarihte gönderilecek olan bir başka robot da bu kutulardaki örnekleri toplayarak, analizinin yapılması için Dünya’ya getirecek.

Bütün bu çalışmalar NASA ile Avrupa Uzay Kurumu ESA’nın Mars Örnek Toplama misyonu adıyla yaptığı işbirliği çerçevesinde gerçekleştiriliyor. Fakat Perseverance, Mars’da bunun dışında bir çok bilimsel çalışma daha yapacak. Jezero Krateri Mars üzerindeki en belirgin ve en iyi muhafaza olmuş delta örneği. Yani akar suların göle döküldüğü yerlere bıraktığı kaya, kum ve muhtemel organik karbon örneklerinin oluşturduğu kat kat jeolojik yapı net bir şekilde görülebiliyor.

KAYALARDAN KOPARILMIŞ ALÜVYONLAR VAR

Williford “Batıdan doğru gelen bir nehir kraterin kenarına kadar yanaşıyor, sonra krater gölünün hemen içinde nehir ağzında harika bir delta oluşturuyor. Perseverance’ı bu deltanın hemen önüne indirip orada inceleme yapmayı planlıyoruz” diyor. İncelenecek deltada nehrin kuzey batıdaki kayalardan kopardığı alüvyonlar var.

Dr Williford, “Bu kumlu tortunun birbirine kaynaşma biçimi çok ilginç. Deltanın oluşması sırasında suyun, getirdiği alüvyonla etkileşiminin tarihini de kayda geçirmiş oluyor. Bu kum taneleri arasında yaşamış olabilecek her türlü canlının potansiyel yaşam alanlarını oluşturuyor. Nehrin üst kısımlarında var olmuş olabilecek her türlü organik maddenin buraya da taşınmış olması lazım” diyor.

Jerezo Krateri uzun bir süredir bilim insanlarının dikkatini çeken bir bölgede, uzaydan ölçüldüğü kadarıyla Mars’ta en fazla olivin (magnezyum ve demir silikatı) ve karbonat sinyalleri alınan, dev göktaşı çöküntüsü Isidis’in batı ucunda yer alıyor.

Dr Williford karbonatlı minerallerin yaşam izi bakımından önemine dikkat çekerek, bu minerallerin zenginliğinin, incelemenin bu bölgede yapılmasının önemli sebeplerinden biri olduğuna dikkat çekiyor.

Kraterin batı ucundaki deltadaki karbonatlı tortular, yine NASA misyonunun bilim danışmanlarından Western Washington Universitesi’nden Dr Melissa Rice ve çalışma arkadaşları tarafından tespit edildi. Rice, bu “marjinal karbonatların” sabunlu su boşaltıldığında banyo küvetine yapışmış olarak kalan sabun köpüğü kalıntılarına benzediğini anlatıyor.

Karbonatlar susuz ortamda, canlı yaşam izlerini kristalleri içinde muhafaza edebilme özelliğine sahip. Bu şekilde milyarlarca yıl sonraya kalabilen biri de stromatolitler.

Bunlar, milimetrelerle ölçülen bakteri ve diğer tortuların oluşturduğu çok sayıda katman, zamanla daha büyük ve kubbemsi yapılara dönüştüğünde oluşabiliyor. Dünyada da bunun örneklerine suyun ve güneşin bol bulunduğu sahillerde rastlanabiliyor.

Dr Briony Horgan ve ekibi, Türkiye’deki Salda Gölü’nde araştırmalar yapıyor. Bu gölde karbonat tortularının yarattığı sahil ve teraslar bulunuyor. Buradaki kayalar Jezero Krateri’ndekilere benzerlik gösteriyor.

Milyarlarca yıl önce Mars üzerindeki Jezero Krateri de işte tam olarak bu şekilde stromatolitlerin oluşabileceği -ve bugüne izlerinin kalabileceği- bir ortamdı.

Perseverance bu karbonatı bol kalıntıları inceleyecek ve buralarda geçmişte stromatolitler oluşup oluşmadığını belirleyecek.

İLGİNÇ TAŞ VE KAYALARIN YAKIN PLAN RESİMLERİ ALINACAK

Sherloc adı verilen bir cihaz yardımıyla ilginç taş ve kayaların yakın plan resimleri alınabilecek ve organik maddeler de dahil mevcut minerallerin detaylı bir haritası çıkarılabilecek. Pixl adı verilen bir başka cihat ise bilim insanlarına aynı bölgenin ayrıntılı bir elementsel ya da kimyasal kompozisyonunu verecek.

Bu veri setini toplayan bilim insanları, biyolojik olarak önemli elementler, mineraller ve organik maddeler de dahil moleküllerin yoğunlaştığı kısımlara odaklanacak. Dr Ken Williford bu yoğunluk özellikle de belli bir şekil içinde yoğunlaşıyorsa bunun bir canlı formuna işaret edebileceğine dikkat çekiyor.

Burada bir çok farklı yolla kanıt toplamak çok büyük önem taşıyor. Yalnızca görüntülü kanıtlar bilim insanlarını Mars’da hayat olduğuna ikna etmeye yeterli değil. Çok büyük bir sürpiz olmazsa, bu son misyonda, kayalardan alınan örnekler Dünya’ya gelip analiz edilene kadar elde edilen bulguların ancak muhtemel canlı organizma izleri olarak tanımlanması bekleniyor.

Dr Williford, “Şekiller, belki bir katmandan bir katmana farklılaşan kimyasal yoğunlaşmalar, veya belli katmanlarda organik maddelerin çokluğu gibi canlı organizma izleri… Umduğumuz en büyük keşifler bunlar” diyor.

Fakat Mars sırlarını çok da kolay vermiyor. “2019 yılında Mars misyonundan bilim insanları 3,48 milyar yıl önce oluşmuş stromatolit fosil örneklerini incelemek üzere Avustralya’nın Pilbara bölgesine gittiler.

Dr Williford Mars’ta stromatolit örneklerini bulmanın Pilbara’dan çok daha güç olacağını çünkü Pilbara’daki oluşumlarla ilgili bilgilerin jeologların yıllarca sürdürdüğü çalışmalara dayandığını söylüyor. Oysa Mars’ta çalışma daha yeni başlıyor.

Son Haberler

Van Barosu’ndan batan mülteci teknesi raporu: “İnsan kaçakçıları sosyal medyadan reklam yapıyor”

Van Gölü’nde kaçak göçmenleri taşıyan teknenin batması ve 61 kişinin ölümüyle ilgili bir rapor hazırlayan Van Barosu, insan kaçakçılığı yapan grupların, sosyal medya üzerinden...

İYİ Parti: Koronavirüsten ölen sağlık çalışanlarının ailelerine aylık bağlansın

İYİ Parti koronavirüs salgını nedeniyle hayatını kaybeden sağlık çalışanlarının ailelerine ölüm aylığı bağlanmasını istedi. İYİ Parti Grup Başkanvekili Lütfü Türkkan’ın imzasıyla koronavirüsten hayatını kaybeden sağlık...

Bilim Kurulu üyesi Taşova uyardı: “İkinci dalga Eylül’de gelecek, kitle aşılaması henüz uzak”

Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Yeşim Taşova, aşının içindeki antikorların koruyuculuk seviyesi ve süresinin önemli olduğunu vurguladı ve ikinci dalganın beklendiğine işaret ederek, tarih...

Instagram TikTok’a karşı Reels özelliğini tanıttı

Instagram, ABD'deki varlığı tehlikede olan sosyal medya uygulaması Tiktok'a rakip olabilecek özelliği Reels'i tanıttı. Facebook ile birlikte dünyada en fazla kullanılan uygulama olan Instagrm, Tiktok'a...

Çok Okunanlar

Muharrem İnce yeni parti manevralarına başladı

CHP'nin eski Cumhurbaşkanı adayı Muharrem İnce, parti kuracağına yönelik iddialara ilişkin Sözcü'den Saygı Öztürk'e açıklamalarda bulundu. Muharrem İnce'nin yeni parti...

35 yaşındaki doktor koronavirüsten hayatını kaybetti

TTB sosyal medya hesabından yapıtığı paylaşımla 35 yaşındaki doktor Mustafa Özlü'nün koronavirüsten yaşamını yitirdiği belirtildi. Türk Tabipleri Birliği (TTB), Kahramanmaraş...

Çeşme Alaçatı’da 6 mekan salgın tedbirlerine uymadığı için kapatıldı

Çeşme Alaçatı'da faaliyet gösteren 6 eğlence mekanı, koronavirüs tedbirlerine uymadıkları gerekçesiyle kapatıldı. Kapatılan mekanlar arasında Ukraynalı top model Daria...

TTB Merkez Konseyi Başkanı Adıyaman: İnanılmaz hasta artışı var

Türk Tabipleri Birliği (TTB) Merkez Konseyi Başkanı Prof. Dr. Sinan Adıyaman, “Kamu ve şehir hastanelerinde aşırı derecede hasta var....

İstanbul Sözleşmesi’ni hangi firmalar destekliyor?

AKP'nin ısrarla çekilmek istediği İstanbul Sözleşmesi'ne yönelik destek açıklamaları giderek büyüyor. Kamuoyunun yanı sıra pek çok firmanın da desteklediği...

Beyrut’ta patlama: Onlarca ölü yüzlerce yaralı var

Lübnan'da Beyrut Limanı'nda patlayıcı maddelerin bulunduğu 12 numaralı depoda yangın çıktı. Yangının ardından patlayıcı ve havai fişeklerin alev almasıyla...

TSK’da 600 albay, re’sen emekliye sevk edildi

Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Erdoğan başkanlığında toplanan Yüksek Askeri Şûra'da, aralarında kurmayların da bulunduğu 600 albay emekliye sevk...

“İstanbul Sözleşmesi ile ilgili karar 5 Ağustos’ta verilecek”

Son günlerde çok eleştirilen ve tartışma konusu olan İstanbul Sözleşmesi ile ilgili kararın 5 Ağustos'ta düzenlenecek AKP Merkez Yürütme...

İçişleri Bakanlığı’ndan 81 ilin valiliğine ek koronavirüs genelgesi

İçişleri Bakanlığı, 81 il valiliğe "Covid-19 tedbirleri" başlığıyla ek genelge gönderdi. Günlük koronavirüs vakalarında artış yaşanmaya devam ederken, İçişleri Bakanlığı,...

“Mayınlı alana girdiğimizi farkettik, çekiliyoruz”

İstanbul Sözleşmesi'nin kaldırılması için Erdoğan'a rapor sunan Türkiye Düşünce Platformu, "Mayınlı alana girdiğimizi fark ettik, çok yorulduk, çekiliyoruz" açıklaması...

Gözden Kaçmasın