22 Ocak 2021, Cuma

2021 Bütçesi: Sessizlik ve Kabullenme

Hasan Basri ÇiftçiBütün yazıları
Akademisyen, bütçe, vergi ve temsil çalışıyor. Bütçene İyi Bak'ı koordine ediyor. Yayımlanmış çalışmaları arasında "Devlet Garantileri: Kavramlar, İşleyiş ve Sorunlar" başlıklı bir kitap ve "Hukukun Hareket Tarzı" başlıklı bir kitap çevirisi bulunuyor.

Yurttaşların 2021 bütçesi hazırlanırken neler yaşandığını bilmesi, buna göre bir tavır takınması, kanaat oluşturması ve süreçlere etki edebilme kabiliyetine kavuşması büyük önem taşıyor. Böyle bir ortamda, Vergi Araştırmaları Topluluğu’nun bir bilgi aktivizmi projesi olan ve tüm bütçe sürecini yakın takibe alarak kamuoyunu bilgilendiren ‘Bütçene İyi Bak’ sessizliği bozmaya, kabullenişi sorgulamaya dönüştürmeye çalışıyor. Bütçene İyi Bak’a göre kamuoyunun, medyanın ve muhalefetin bağırarak sorması gereken soru şu: Meclis’te neler oluyor ve bunlar neden bu kadar önemli?

2021 yılı bütçe teklifi yaklaşık bir aydır Meclis’te olmasına rağmen kamuoyunun, medyanın ve muhalefetin ilgisi yeterli düzeyde görünmüyor. Gelecek yıl devlete ne kadar vergi vereceğimiz ve devletin bunları nasıl harcayacağı bütçeyle belirleniyor. Ne kadar ödeneceğine ve nereye harcanacağına parlamentoların sağladığı demokratik temsil sayesinde yine o devletin yurttaşlarının karar vermesi esas. Bu da bütçeyi parlamentoların onaylamasıyla, bütçe hakkıyla oluyor. Oysa sunulan teklif metni Komisyon’da harf oynatmadan kabul ediliyor. Yurttaşlar neler olduğundan haberdar olmadığı gibi, olanlara etkide bulunma kabiliyetinden de mahrum kalıyor. Bu sessizlik ve kabullenme bütçe hakkı ve demokratik temsil bakımından endişe uyandırıcı.

BÜTÇE KOMİSYON’A GELMEDEN ÖNCE YAŞANANLAR

Bütçe tasarısı Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu’na gelmeden bütçeyle ilgili iki önemli değişiklik yapıldı: borçlanma limiti geçmişe yönelik olarak artırıldı ve program bütçe sınıflandırmasına geçildi.

Borçlanma limitinin, 1 Ocak 2020’den itibaren geçerli olacak şekilde, yani geçmişe yönelik olarak artırılmasının anlamı şu: Hükümet halihazırda yetkisiz borçlanmış ve bu yetkisiz borçlanmayı kanun değişikliğiyle meşru kılmaya çalışıyor.

Program sınıflandırmasına geçilmesiyse, eğer programların alt kırılımları detaylandırılmazsa şeffaflığı zedeleme potansiyeli taşıyor. Değişiklikten önceki fonksiyonel sınıflandırmada dört farklı düzey bulunuyordu. Örneğin, savunma hizmetlerine ayrılan bütçeye bakınca, alt kırılımlarında askeri savunma hizmetlerini, sivil savunma hizmetlerini, dış askeri yardım hizmetlerini görebiliyorduk. Alt kırılımlarında daha da detaylı bilgiye ulaşabiliyorduk. Program sınıflandırmasıysa şuandaki haliyle tek düzeyde kalıyor, kırılımları görmek henüz mümkün değil.

BÜTÇE KOMİSYON’A GELDİKTEN SONRA YAŞANANLAR

Bu iki önemli değişikliğin ardından bütçe Meclis’e geldi, peki ama nasıl?

Anayasal usule göre Cumhurbaşkanı bütçeyi hazırlayıp kanun teklifi olarak mali yılbaşından en az 75 gün önce Meclis’e sunmalıydı. Mali yılbaşı 1 Ocak olunca, bütçe kanun teklifinin en geç 17 Ekim tarihinde Meclis’e sunulması gerekirdi. Oysa bu yıl teklif 18 Ekim sabahında Meclis’e ulaştı. Plan ve Bütçe Komisyonu’nda yer alan vekillerin dahi teklif metnine ulaşması mümkün olmadı.

Geç de olsa Meclis’e ulaşan bütçe teklifi Plan ve Bütçe Komisyonu’nda görüşülmeye başlandı. Bütçe görüşmelerinin canlı olarak yayınlanmasına ve sivil toplum kuruluşlarının da görüşmelere katılmasına yönelik talepler en baştan reddedildi.

Gelecek yıl için bütçe açığı öngörüsünün 245 milyar lira olarak saptanması, yani gelirlerin harcamalardan 245 milyar lira daha az olacağının tahmin edildiğinin görülmesi görüşmelerde ve kamuoyunda endişe yarattı.

Üstüne, hesaplamalarda hata yapıldığı tespit edildi. 2021 yılı kamu gelirleri arasında tahsili 2022 yılına ertelenen konaklama vergisinin de bulunduğu gözlendi. Konaklama vergisinin toplanmayacağı 2021 yılında bu vergiden 1 milyar lira gelir elde edileceği tahmin edilmiş. Bu hata düzeltilince tahmini bütçe açığı da 246 milyar liraya yükselmiş oldu.

Görüşmeler seyrinde ilerlerken Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak istifa etti ve Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı Lütfi Elvan yeni bakan olarak atandı. Komisyon’un yeni başkanıysa Cevdet Yılmaz oldu. Bütçe görüşmeleri esnasında böyle kritik ve beklenmedik bir değişiklik bütçenin hassasiyetine ve ciddiyetine ilişkin eleştirilere sebep oldu.

… OLDUĞU GİBİ KABUL EDİLDİ

Komisyon’da Gençlik ve Spor Bakanlığı bütçesi görüşülürken Kredi ve Yurtlar Kurumu (KYK) borçlarının silinmesi için bütçenin artırılması teklif edildi, reddedildi, bütçe olduğu gibi kabul edildi.

Millî Savunma Bakanlığı bütçesi görüşülürken personel açığı konusu ve F-35 programındaki ortaklık durumu gündeme geldi, tartışıldı, bütçe olduğu gibi kabul edildi.

Millî Eğitim Bakanlığı bütçesi görüşülürken, Maarif Vakfı’na ayrılan ödenekte geçen yıla göre artışın, MEB’in bütçesinin geçen yıla göre artışından daha fazla olduğu ortaya çıktı, tartışıldı, bütçe olduğu gibi kabul edildi.

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bütçesi görüşülürken, Türkiye’de aşırı yoksulluğun kalmadığı öne sürüldü, kaynakların göreceli yoksulluğu bitirmeye yöneleceği tartışıldı, bütçe olduğu gibi kabul edildi.

BUNLAR NEDEN ÖNEMLİ?

Bütçe hakkı, devletin hangi harcamaları yapabileceğine ve bu harcamaları karşılamak üzere yurttaşlarına ne gibi mali yükümlülükler yükleyebileceğine ilişkin parlamentonun söz sahibi olması demek. Yani ne kadar vergi ödeyeceğimize ve bu vergilerin nerelerde kullanılacağına demokratik temsil yoluyla yine biz karar veriyoruz. Meclis’in onaylamadığı gelirler toplanamıyor, harcamalar yapılamıyor.

Bütçe hakkı, Magna Carta’dan bu yana, neredeyse bütün demokrasi öykülerinin ve belgelerinin çıkış noktası. Bugün Meclis’teki, kamuoyundaki, medyadaki ve muhalefetteki sessizlik ve kabulleniş bütçe hakkının unutulduğunu gösteriyor.

Belki de Londra’da Kral John’un keyfi vergilerine karşı Magna Carta’yı ilan eden baronlardan, Boston’da ağır vergi yüküne karşı çıkarak ülkelerinin kuruluş hikayesine katılan Amerikalılardan, Bastille’de vergide temsilin sağlanması taleplerini yerine getirmeyen 16. Louis’ye isyan eden Fransızlardan veya İstanbul’da Alemdar Mustafa Paşa’dan vergide adalet sözü alan ayanlardan miras aldıklarımızı haykırmanın tam zamanıdır, ya da zaman gelip geçiyordur. Bütçenize iyi bakın, çok geç olmadan.

Son Haberler

Kaybolan Gökhan Güneş’in kaçırıldığı anların görüntüleri ortaya çıktı

Kendisinden dünden bu yana haber alınamayan Gökhan Güneş'in zorla bir araca bindirilerek kaçırıldığı anların görüntüleri ortaya çıktı. Güneş ailesinin emniyete yaptığı başvurular ise geçiştirildi. İstanbul...

Çavuşoğlu: “AB ile yeni bir sayfa açmak istiyoruz”

Brüksel’de temaslarda bulunan Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Türkiye’nin AB üyeliğine ilişkin "AB ile yeni bir sayfa açmak istiyoruz” açıklamasında bulundu. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Belçika’nın...

Mücadele kazandı: 2 bin 92 Somalı madencinin tazminatı ödendi

Bağımsız Maden İşçileri Sendikası, 2013 yılından bu yana tazminatlarını almak için mücadele eden 2 bin 92 Somalı madencinin alacaklarının hesaplarına yattığını, diğer madencilerin ödemeleri...

Bayrampaşa’da katledilen Ferdane Kurt’un faili yakalandı

İstanbul Bayrampaşa'da kaldığı otelde katledilen Ferdane Kurt'un faili Cemil Yar yakalandı. İstanbul'un Bayrampaşa ilçesinde 12 Ocak günü aynı otelde kaldığı 43 yaşındaki Ferdane Kurt isimli...

Çok Okunanlar

Fenerbahçe, Mesut Özil’e yıllık 7.5 milyon euro ödeyecek

Alman Bild gazetesi, Mesut Özil’in Fenerbahçe’den yılda 7.5 milyon avro alacağını duyururdu, Sarı-Lacivertli kulübe yakın bir menajer, imaj haklarıyla...

Soylu, “Anneme küfür eden serbest bırakıldı” Bakan olsam ne yazar

İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, sosyal medyada annesiyle fotoğrafının altına küfür eden şahsın mahkemece serbest bırakıldığını belirterek tepki gösterdi. "Bakan olsam...

Sarıgül hakkında haciz kararı: ‘Yakalama kararı’ çıkarıldı

İstanbul 19. İcra Hukuk Mahkemesi Türkiye Değişim Partisi Genel Başkanı Mustafa Sarıgül'ün aracı hakkında ‘yakalama kararı’ çıkardı. Türkiye Değişim Partisi...

Ümitcan Uygun’un abisinden ölüm tehdidi: “Aleyna’nın ölümünü Müge Anlı’ya yaşatacağım!”

Aleyna Çakır'ın ölümünde baş şüpheli olan Ümitcan Uygun'un uyuşturucu nedeniyle tutuklanmasının ardından Uygun'un abisi ölüm tehditleri savurdu. Aleyna Çakır'ın ölümüne...

Uykusuz, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın iki yeni sarayını kapağına taşıdı

Mizah dergisi Uykusuz, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yazlık ve kışlık saraylarını yeni sayısında kapağına taşıdı. Haftalık mizah ve karikatür dergisi Uykusuz, yeni...

Bilim Kurulu toplanıyor; sıkı tedbirlerin esnetilmesi gündemde

Koronavirüs Bilim Kurulu, Sağlık Bakanı Fahrettin Koca başkanlığında saat 17:00’de video konferans yöntemiyle toplanacak. Toplantının ardından yazılı açıklama yapılacağı...

Kastamonu’da öldü diye morga kaldırılan işçi tekrar canlandı

Kastamonu’nun Tosya ilçesinde fabrikanın tesisatını yaparken, elektrik akımına kapılarak öldü diye morga kaldırılan işçi canlandı. Tekrar müdahale edilen işçi...

10 ilde yapılan ev baskınlarında 20 kişi gözaltına alındı

Balıkesir merkezli 10 ilde yapılan ev baskınlarında 20 kişi "örgütün finans faaliyetlerinde bulunup cezaevi yapılanmasında yer aldıkları" iddiasıyla gözaltına...

AKP’nin Demirtaş önerisi Erdoğan’ı kızdırdı

AKP'nin MKYK toplantısında 6-8 Ekim olayları hakkında Batı kamuoyunun bilgilendirilmesi teklif edildi. MKYK toplantısında sunulan teklifi kesin bir dille reddeden...

Normalleşmenin ikinci aşamasına geçildi: Nerelere açılıyor?

Türkiye koronavirüs tedbirlerini adım adım gevşettiği normalleşme döneminde ikinci aşamaya geçti. Peki bugünden itibaren açılacak olan yerler nereler? Normalleşmenin ikinci...

Gözden Kaçmasın