Uganda seçim öncesi sosyal medyayı engelledi

Sosyal medya mecralarının seçim süreçlerine etkisinin yakın izleme altında olduğu son yıllarda, Afrika ülkesi Uganda radikal bir adım atarak seçim günü ülkede faaliyet gösteren sosyal medya mecralarını engelledi. Başkan Museveni seçim sonuçlarına göre önde görünürken, muhalif aday Kyagulanyi ise kendi zaferini ilan etti.

14 Ocak 2021 tarihinde Uganda sandık başındaydı. Seçim öncesinde ise başkan Museveni’nin partisi tarafından yürütülen propaganda faaliyetleri neticesinde ‘troll davranışların’ Facebook’ta engellenmesi üzerine, Uganda’da dijital mecralara yönelik kısıtlamalar gündeme damgasını vurdu. İletişimin büyük oranda kısıtlandığı ülkede, Başkan Museveni altıncı defa başkan seçildiğini açıklarken, muhalefet liderleri baskı ve şiddete dikkat çekti.

FACEBOOK SAHTE HESAPLARI HEDEF ALDI

Seçim sürecinde, küresel sosyal medya mecrası Facebook’un sahte hesapları kapatması ardından, Uganda başkanı Yoweri Museveni’nin seçim kampanyası için kullanılan birçok hesap ve sayfa kullanımdışı hale gelmişti. Bunun üzerine Museveni Facebook’a “üstenci bir tavra sahip mecra” nitelemesi yaparak erişimi engellemiş ve hatta seçim günü diğer mecraların da erişime engelleneceğini açıklamıştı. Museveni konuyla ilgili olarak, “ülkemizde bir mecra kullanılacaksa, herkes bu mecraya erişebilmeli. Bir mecranın kimin iyi ya da kimin kötü olduğuna karar verecek kibre sahip olmasına müsamaha göstermeyiz” açıklamasını yaptı.

Facebook ise algoritma tarafından tespit edilen “olağan olmayan koordineli davranışlar” sergileyen bir dizi hesabı kullanıma kapatmış ve bu hesapların Uganda Bilgi ve İletişim Teknolojileri Bakanlığı’na bağlı olan Hükümet-Yurttaş Etkileşim Merkezi adlı bir girişim tarafından yönetildiğini raporlamıştı.

Facebook yazılı olarak yaptığı açıklamada, “resmi makamlar bir dizi sahte hesap ve kopya profil oluşturarak sayfalar yönetiyor, diğer kişilerin paylaşımlarına yorumlar yapıyor ve gerçek kişileri taklit ederek gruplarda olağan süreci etkilemeye yönelik paylaşımlar yapıyorlardı, bu sayede de olduğundan daha fazla destek topladığını gösteriyorlardı.”

Facebook’un bu sürece dahil olması, Atlantik Konseyi’nin Dijital İnceleme Laboratuvarı tarafından yayınlanan bir araştırmada Başkan Museveni’nin partisi olan Ulusal Direniş Hareketi tarafından yürütülen ve Museveni’nin altıncı dönem başkanlık adaylığını destekleyecek ve aynı zamanda muhalif adayları yoğun eleştiriye uğratacak gerçek-dışı paylaşımlar yaptığını tespit etmesi sonucu ortaya çıkmıştı. Raporun ardından ayrıca Twitter da ilintili olabilecek tüm hesapları askıya almıştı.

ŞİDDETLİ SEÇİM SÜRECİ

Uganda’da Facebook engellemeleri aslında uzun bir süre devam eden seçim süreci esnasında muhaliflere ve bağımsız gazetecilere karşı iktidar tarafından uygulanan şiddetin yol açtığı ulusal protestolarda 54 yurttaşın yaşamını yitirmesi ve yüzlerce muhalifin tutuklanması ile sonuçlanan bir dizi eylem neticesinde meydana gelmişti.

İktidar partisinin troll hesaplarının engellenmesi üzerine sansür adımları atan Başkan Museveni, 12 Ocak itibariyle ülkede sosyal medya mecralarını erişime engelledi. Ugandalılar profillerine erişemediklerini bildirirken, ülkedeki telekom operatörleri de engellemeleri doğruladı ve sosyal medya ve her türlü mesajlaşma uygulamasına ikinci bir emre kadar getirilen kısıtlamaların doğrudan Uganda İletişim Komisyonu direktifi ile gerçekleştirildiğini bildirdi.

Sansür uygulamalarını aşmak için kullanılan VPN hizmetleri de ülkede engellenen uygulamalar arasında yer aldı; küresel dijital haklar mecrası Access Now, konuyla ilgili olarak yüzün üzerinde VPN’in engellendiğini ve Ugandalıların dijital dünyadan koparıldığını belirtti. Museveni, dünya çapında kendisine internet kısıtlamalarını durdurması için yapılan çağrılara, “seçim zamanı dedikodu ve yalan haberle mücadele için başka bir seçenek yoktu” dedi.

Facebook’un bariz bir şekilde seçimlerde taraf olduğunu iddia eden Museveni, mecranın troll faaliyeti yürütmesine izin vermemesini partizan yaklaşım olarak nitelerken, “bu tür tarafgir tutumlar olduğu sürece bu ülkede faaliyet gösteremez; Uganda bizimdir bizim kalacak” açıklamasında bulundu.

ALTINCI DÖNEM BAŞKANLIK

2016 yılındaki seçimde ülkede interneti tümden yasaklayan ve 2018 yılında da “sosyal medya vergisi” getirerek iktidar partisinin propaganda faaliyetlerininin yükünü yurttaşlara yükleren 76 yaşındaki Museveni beş dönemdir ülkede başkanlık yapıyor ve seçim sürecinde karşısında on farklı aday bulunuyordu. Muhalif adaylar seçim kampanyalarını yürüttükleri esnada gözaltına alınıp “koronavirüs önlemlerini ihlal edecek davranışlara mahal vermekten” dolayı hakim karşısına çıkarıldı, ya da kampanya faaliyetlerini yürüttükleri esnada Uganda polisinin biber gazı ve coplu müdahalelerine maruz kaldılar.

Muhalif adaylardan Robert Kyagulanyi seçim öncesi Uluslararası Ceza Mahkemesi başta olmak üzere bir dizi uluslararası kuruluşa başvurarak iktidardaki Museveni’nin muhaliflere ve insan hakları alanında çalışan kişilere yönelik şiddet ve yıldırma politikalarını bildirmişti.

Seçimlerden çıkan ilk sonuçlara göre, Museveni sayılan oyların yüzde 59’unu alarak altıncı dönem başkan olmayı kesinleştirdi; bununla birlikte muhalefetin favori rakibi Kyagulanyi ise yüzde 27 oy aldı. Diğer muhalif adaylar yaygın seçim ihlali ve hile olduğunu söylerken, kanıt toplama sürecinin internet kısıtlamaları nedeniyle devam ettiğini belirtti. Kyagulanyi son olarak yaptığı açıklamada seçmenlere “sandıkları terk etmeyin, interneti engelleyip dünyayı karanlığa mahkum etmek isteyenlere karşı oyunuzu koruyun” çağrısı yaptı.