17 Ocak 2021, Pazar

“HIV ile yaşayanlar sistematik hak ihlaline uğruyor”

Esma YapıcıBütün yazıları

Pozitif Yaşam Derneği tarafından yayınlanan ‘HIV İle Yaşayan Bireylerin Hak İhlalleri’ raporunu değerlendiren Avukat Esra Erin, HIV pozitif bireylerin düzenli ve sistematik olarak hak ihlaline uğradığını belirtti.

1 Aralık Dünya AIDS gününde AIDS ve HIV konusunda farkındalık yaratmak amacıyla birçok çalışma yürütülüyor. Toplumda bilinç ve farkındalığın artması için düzenlenen etkinliklerin yanı sıra, bilgi kirliliğinden kaynaklanan ön yargılar ise HIV pozitif bireylerin çeşitli alanlarda haklarının ihlal edilmesine neden oluyor. Pozitif Yaşam Derneği tarafından yayınlanan ‘HIV İle Yaşayan Bireylerin Hak İhlalleri’ raporunu değerlendiren Avukat Esra Erin, HIV pozitif bireylerin düzenli ve sistematik olarak hak ihlaline uğradığını belirtti.

“EN ÇOK YAŞANILAN HAK İHLALİ ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİ HAKKINA İLİŞKİN”

Pozitif Yaşam Derneği’nin 3 aylık periyotlarla yayınladığı ‘HIV İle Yaşayan Bireylerin Hak İhlalleri’ raporları, HIV ile yaşayan bireylerin çeşitli alanlarda uğradığı hak ihlallerini gözler önüne seriyor. Pozitif Yaşam Derneği Hukuki Danışmanı Avukat Esra Erin, “Raporların bize gösterdiği şey HIV ile yaşayan kişilerin birçok alanda sistematik ve yaygın olarak hak ihlaline uğramasıdır. En çok yaşanılan hak ihlali özel hayatın gizliliği hakkına ilişkin. Özel hayatın gizliliği hakkından sonra ise en çok çalışma hakkı ile tedaviye erişim hakkı ihlal ediliyor. Yani maalesef Anayasa’da düzenlenmiş en temel üç hakkın ihlalinden bahsediyoruz” ifadelerini kullandı.

“ÇALIŞMA HAKKI DA İHLAL EDİLİYOR”

Bir alanda hakkı ihlal edilen kişilerin zincirleme olarak birçok hakkını daha yitirdiğinden bahseden Erin, “Bu temel hakların ihlali aynı zamanda birçok ihlali de beraberinde getirebiliyor. Örneğin HIV statüsü sebebiyle iş akdi feshedilerek çalışma hakkı ihlal edilen bir işçi, aynı zamanda sigortasını da yitirdiği için hemen akabinde ilaca erişim hakkı da çalışma hakkıyla bağlantılı olarak ihlal ediliyor. Ya da HIV statüsü ifşa edilerek özel hayatı ihlal edilen bir kişi bu sebeple işe alınamayabiliyor dolayısıyla özel hayatın gizliliğinin yanında çalışma hakkı da ihlal ediliyor. Özellikle kişilerin HIV statüleri öğrenildiğinde; cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğine ilişkin sorulara maruz kalmaları ve HIV statülerinin onayları olmadan başkalarıyla paylaşılmaları çok sık rastladığımız ihlallerden’’ açıklamasında bulundu.

Avukat Esra Erin

“KİŞİLER GÜVENSİZLİK NEDENİYLE YARGI MEKANİZMALARINA BAŞVURU YAPMIYOR”

Yayınlanan raporlarda özel hayatın gizliliği ilkesinin ardından en çok çalışma yaşamında yaşanan ihlaller dikkat çekiyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından düzenlenen ‘HIV/AIDS ve Çalışma Yaşamıyla İlgili ILO Uygulama ve Davranış Kuralları’’na göre, iş başvurusu yapan veya aktif olarak çalışan kişilerden HIV statüleriyle ilgili herhangi bir bilgi istenmesinin bir gerekçesi olamayacağı görülüyor. Av. Erin, HIV ile yaşayan kişilerin işe alımlarda veya sonrasında HIV testine zorlandığını, mevzuat eksikliğinden ötürü istemedikleri durumlarda dahi hukuka aykırı olarak kişisel verilerini paylaşmak zorunda kaldığını ve çoğunlukla nefret söylemlerine maruz bırakılarak iş sözleşmelerinin feshediliğini ifade etti. Erin, “İşçi veya işçi adayından HIV testinin istenmesi ve test sonucuna göre işçi adayının işe alınmaması veya işçinin iş sözleşmesinin feshedilmesi veyahut yenilenmemesi durumu açıkça ayrımcılık iken, bunlar bizim çok sık karşılaştığımız ancak çoğu zaman ihlalin ortadan kaldırılamadığı başvurular olarak kalıyor. Zira burada maalesef ayrımcılığı ispatının zorluğu, HIV ile yaşayan kişinin ifşa olma korkusu, yargıya duyulan güvensizlik ve başka birçok sebepten ötürü kişiler yargı mekanizmalarına pek fazla başvuru yapmıyor’’ diye konuştu.

“SAĞLIK HAKKININ İHLALİ PANDEMİDE EN YÜKSEK BOYUTLARA ULAŞTI’’

Koronavirüs nedeniyle Sağlık Bakanlığı’nın ‘Elektif İşlemlerin Ertelenmesi ve Diğer Alınacak Tedbirler’ başlıklı genelgesi dayanak gösterilerek acil olan ameliyatlar HIV statüsünden dolayı yapılmayabiliyor. Konuyla ilgili yayınladıkları son rapordan örnek veren Erin, ‘‘Son raporumuzda kendisine acil ameliyat olması gerektiği söylenerek ameliyat işlemleri yapılan ve ameliyat kıyafetleri giydirilerek yaklaşık 7-8 saat bekletilen bir danışanımızın bu uzun beklemeden sonra söz konusu genelgenin bahane edilerek ameliyata alınmadığı bir olay var. Bahse konu genelgeye dayanarak acil olan ameliyatların iptalinin hukuka aykırı olduğunu ve bu gerekçeden ötürü ameliyatları iptal edilen kişilerin de yasal mekanizmalara başvurabileceğini hatırlatmak isterim’’ dedi.

TCK 122 İHLALLERİN ÖNÜNÜ AÇIYOR

Pozitif Yaşam Derneği tarafından yayınlanan her raporun son kısmında yer alan ‘Medyada Yaşanan İhlaller’ başlığı altında HIV ve AIDS’e ilişkin medyada yer alan haberler de inceleniyor. Erin’e göre; yanlış bilgiler ve ayrımcılık dili kullanılarak yapılan haberlerin toplumda HIV pozitiflere yönelik var olan nefret ve ayrımcılığı körüklüyor ve medya kuruluşları bu dili sürdürmekte bir sakınca görmediği için HIV ile ilgili haberleri ya olumsuz genellemeler, çarpıtmalar, abartmalar içeren söylemler ile ya da hakaret veya aşağılama içeren söylemlerle yaparak nefret söylemleri belli zaman aralıklarıyla yeniden üretiliyor. Hem medyada hem de toplumda HIV’den ötürü sıklıkla başvurulan nefret söylemleri ise HIV statüsündekiler için TCK 122 açısından ‘Nefret ve Ayrımcılık Suçu’ kabul edilmiyor. Bu durumun Türk Ceza Kanunu’nun 122’nci maddesinde yer alan ‘Nefret ve Ayrımcılık’ suçunun düzenlenmesinden kaynaklandığını belirten Erin, ‘’Maddede ayrımcılığa uğrayabilecek gruplar ve suç sayılabilecek fiiller sınırlı sayılmış. ‘Suçların ve Cezaların Kanuniliği’ ilkesi gereği sayılan gruplar ve fiiller dışında bu suçun oluşumunu konuşamıyoruz.’ ifadelerini kullandı.

KADIN VE LGBTİ+’LAR ÇOKLU AYRIMCILIĞA MARUZ KALIYOR

Kadın ve LGBTİ+ bireylerin HIV söz konusu olduğunda çoklu ayrımcılığa maruz kaldığını söyleyen Erin, ‘’Çoklu ayrımcılığı bir kişinin birden çok temelde ayrımcılığa uğraması durumu olarak tanımlıyoruz. Kadınların ve LGBTİ+’ların sadece var olan cinsel kimlikleriyle dahi birçok hak ihlaline uğradıkları gerçeğinin yanına bir de HIV statüsü eklenince bu ayrımcılığın derinleştiğini söyleyebiliriz. Hatta yakın zamanda yayınlanan, Kaos GL Ve 17 Mayıs Derneği’nin ortak hazırladığı ‘HIV İle Yaşayan Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans, İnterseks ve Artıların İnsan Hakları Raporu’nda LGBTİ+’ların yaşadıkları çoklu ayrımcılığa epey dikkat çekiliyor ve vaka örnekleriyle bu durum açıklanıyor. Ancak HIV statüsündeki kadınların yaşadıkları çoklu ayrımcılığa dikkat çeken yakın zamanlı bir çalışmaya rastlamıyoruz. Böyle bir çalışma yapmanın bir güçlüğü de HIV ile yaşayan kadınlara erişimin güç olması. Çünkü HIV’in en bilinen geçiş yolunun cinsel yolla geçiş olması ve toplumda kadın ve cinsellik üzerinden yaratılmaya çalışılan ahlak anlayışının bu statüyü açıklamanın kadınlar açısından bazen daha da ağır sonuçlar doğurmasına sebep olduğunu biliyoruz’’ açıklamalarında bulundu.

“YARGI MEKANİZMALARI KULLANILMIYOR”

Yaşanan hak ihlalleri nedeniyle mağdurların yargı sürecine başvurma oranlarının çok düşük olduğundan bahseden Erin, bu sebeple emsal teşkil edecek bir davanın henüz Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)’e de taşınmadığını söyledi. Erin konuşmasına şöyle devam etti: ‘’Zaten yaşamının herhangi bir alanında hak ihlaline uğramış bir kişinin uzun süren yargılama sürecinde ifşa olmak gibi, kamu personelleri tarafından ayrımcı söz veya davranışlara maruz kalmak gibi başka hak ihlallerine maruz kalmasından korkmasından ötürü idari ve yargı mekanizmaları pek kullanılmıyor. Henüz bize gelen başvurularda iç hukuk yolları tüketildikten sonra dosyayı AİHM’e taşımak isteyen bir danışanımız olmadı. Örneğin ilk raporumuzda yer alan bir başvuru vardı; bize başvuran kişi, oturduğu binanın kapıcısının, kendisinin hem cinsel yönelimini hem de statüsünü tesadüfen öğrendiğini ve bunları ifşa etmekle tehdit edildiğini, kapıcının kendisine ‘İfşa etmemi istemiyorsan aylık 600 lira para öde bana’ diyerek kendisine şantaj yaptığını aktarmıştı. Yani herhangi bir kronik rahatsızlıktan farkı olmayan HIV’in, HIV ile yaşayan kişilere karşı tehdit aracı olarak kullanılması çok yaygın. Oysa HIV, kişinin yüksek korumaya haiz özel sağlık verisi niteliğindedir. Ve elbette kişinin onayı olmadan hiç kimseyle paylaşılamaz. Ancak bu başvuruda yaşadığı ilin küçük bir yer olmasını göz önünde bulunduran danışanımız, herhangi bir yargı mekanizmasına gitmek istememiş ve evini taşımak zorunda kalmıştı.’’

ÇÖZÜM ÖNERİLERİ:

Erin son olarak HIV’le yaşayanların uğradığı ihlallere karşı çözüm önerilerinden bahsetti. HIV söz konusu olduğunda yalnızca tıbbi odağa yer verilmesinin HIV pozitif bireylerin yaşadıkları zorlukları göz ardı edebileceğini söyledi. Av. Erin sözlerine şöyle devam etti: ‘’HIV nedeniyle kişilerin yaşadığı hah ihlallerinin başta kamu otoriteleri olmak üzere bu konuda politika üreten herkes tarafından dert edinilmesi gerekmektedir. Yani HIV’den bahsedilince sadece HIV yayılımının önüne nasıl geçilir tartışmasının yapılması zaten HIV ile yaşayanları gözden çıkaran ve HIV ile yaşamayanlara yönelik politikalara odaklanan bir tutum. En başta bu tutumdan vazgeçmeli ve kamu otoritelerinin alanda çalışan STK’ların rapor ve çözüm önerilerini dikkate alarak HIV ile yaşayan kişilerin haklarını koruyan mevzuat çalışmaları yapması ve HIV ile yaşayan kişilere yönelik ayrımcılık ve nefret suçlarını cezalandırmaya yönelik mevzuat değişiklikleri yapması gerekir. Yine, ‘Türkiye HIV/AIDS Kontrol Programı’nın amacına uygun olarak; insan haklarını gözeten, her bireyin tanı ve tedavi, bakım ve desteğe eşit ulaşımını sağlayan bir program ile gerekli düzenlemelerin yapılması ve uygulamada çıkan problemlerin giderilmesi gerekmektedir.’’

Son Haberler

Gözaltındaki 47 ESP’linin savcılık ifadesi tamamlandı

ESP, SKM, ETHA, SGDF, BEKSAV, Limter-İş ve Kaldıraç üye ve yöneticilerinin, İzmir Adliyesi'ndeki savcılık ifadeleri tamamlandı. Savcılık kararı bekleniyor İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından aralarında Ezilenlerin...

ABD B-52 Bombardıman uçaklarını Körfeze gönderdi

İsrail hava sahasını kullanan ABD ordusuna ait iki B-52 bombardıman uçağı, Basra Körfezi'ne geçiş yaptı İsrail’in Yedioth Ahronoth gazetesinin haberine göre, ABD bombardıman uçakları son...

Fenerbahçe Mesut Özil’in transferi için görüşmelere başlandığını açıkladı

Fenerbahçe Kulübü, Mesut Özil'in transferi için görüşmelere başlandığını borsaya bildirdi. Fenerbahçe Kulübü, Arsenal'ın Türk asıllı Alman futbolcusu Mesut Özil'in transferi için görüşmelere başlandığını duyurdu. Fenerbahçe Futbol...

Türkiye’de son 24 saatte 6 bin 436 kişinin Kovid-19 testi pozitif çıktı, 165 kişi hayatını kaybetti

Son 24 saatte 8 bin 812 kişinin Kovid-19 tedavisi ya da karantinasının sona ermesiyle iyileşen sayısı 2 milyon 262 bin 864'e yükseldi. Türkiye'de son 24...

Çok Okunanlar

Frankfurt Havalimanı boşaltıldı

Almanya'da bulunan Frankfurt Havalimanı'nda yolcular terminalden tahliye edildi. Havalimanından yapılan açıklamada önlemin 'devam etmekte olan bir operasyon nedeniyle' alındığı...

Son ankette Erdoğan’a büyük şok: İki isimden fark yedi

Avrasya Araştırma'nın son anketinde hem Ekrem İmamoğlu'nun hem de Mansur Yavaş'ın AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı büyük farkla...

Çin aşısının internet sitesine Türkiye’den giriş yasaklandı

HaberTürk yazarı Fatih Altaylı, bugünkü köşesinde Çin'den alınan Sinovac aşısının internet sitesine Türkiye'den erişimin engellendiğini yazdı. HaberTürk yazarı Fatih Altaylı,...

Atatürk’ün Türkiye’yi dünyaya tanıtmak için çektirdiği 20 fotoğraf

Mustafa Kemal Atatürk, yıllar sonra bile yaptıklarıyla günümüze ışık tutuyor. Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, ülkeyi tanıtmak adına Türkiye’nin dört...

Hacı Sabancı’dan Takvim’in tirajlarına yorum: “En fazla 93’tür, bin yoktur”

Turkuvaz Medya Grubu bünyesinde faaliyet gösteren ve kapatılacağı iddia edilen Takvim gazetesinin satış rakamlarına yönelik Hacı Sabancı, "En fazla...

Bankaların mesai saatleri değişti

Koronavirüs tedbirleri kapsamında banka çalışma saatleri güncellendi. Bankalardan çalışma saatlerine ilişkin yeni açıklama geldi. İşte bankaların yeni çalışma saatleri... Koronavirüs...

Araç sahiplerinin dikkatine! Süre ay sonu doluyor

Motorlu taşıtlar vergisinin (MTV) bu yıla ilişkin ilk taksitinin yatırılma süresi ile geçmiş dönem borçlarının yapılandırılmasına ilişkin başvuru süresi...

‘Hiçbir iş yapmayan adam’ kendini kiraya veriyor: 3 bin müşterisi var

Japonya’da yaşayan Shoji Morimoto isimli kişi yemek, içmek, basit tepkiler vermek gibi temel şeyler yapmak için kendisini kiraya veriyor...

Fransa Cumhurbaşkanı Macron’dan Erdoğan’a mektup: ‘Değerli Tayyip’

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron Erdoğan’a mektup gönderdi. Macron mektubunda 2021'in Avrupa'ya Türkiye'nin katkılarıyla istikrarın döndüğü yıl olacağını umduğunu söyledi. Fransız...

MHP teşkilatından tepki çeken Selçuk Özdağ paylaşımı: “Yapanların eline sağlık”

MHP Derince İlçe Başkanı Zeki Omurca'nın, saldırıya uğrayan Gelecek Partili Özdağ’ın hastanedeki fotoğrafını paylaşarak "Yapanların ellerine sağlık" ifadeleri tepkilere...

Gözden Kaçmasın