29 Eylül 2020, Salı

Tarih ders almak içindir: 1918 İspanyol gribi deneyimleri

Bunlar da var

Yazıklar olsun!

Yüzlerce yıldır yanmayan deltada yangın çıktı… Üstelik, yangın tek bir yerden de başlamadı… Aynı anda tüm çalılık alan birçok...

Kadının kadına şiddeti kimin işi?

Açık giyinen kadın kapalıyı, kapalı giyinen kadın açığı; gece dışarı çıkıp başına bir şey gelen kadınıysa cinsiyet farketmeksizin hemen...

Tarikatlara erişmek de yasak olsun!

Yine bir istismar olayı. Bir tarikat lideri 12 yaşında bir çocuğu istismar ediyor. Tam sesimizi çıkaracakken hop habere erişim...

1918-1920 arasında Avrupa’da başlayıp gemilerle Amerika kıtasına da geçen, neredeyse her ülkeyi, dünyanın o zamanki nüfusunun üçte birini etkileyen bir pandemiye dönüşen İspanyol gribi 100 yıl sonrasına, yani günümüze ışık tutuyor. Nasıl mı?

Pandemilerin gidişine ilişkin çok faktör etkili olduğundan gelecek tahminlerinde çok dikkatli olunmalıdır. Hastalığın kendi iç dinamiği içindeki durumuna baktığımızda, kolayca bulaştırıcılığı olan, özgül ilacı ve aşısı henüz bulunamayan bir hastalıktan söz edildiğini görüyoruz. Bu durumun benzerlerini tarihten biliyoruz. Şimdi 1918 pandemisinde ABD’de yaşanan deneyime dikkat çekmek istiyorum.

NEDEN İSPANYOL GRİBİ DENMİŞTİR?

Aslında salgın Avrupa ve ABD’yi çok yaygın olarak etkilemişse de 1. Dünya Savaşı ortamında ABD, Fransa, Almanya ve İngiltere’de gazetelerin salgınla ilgili gerçekleri yazmaları engellenmiş, fakat İspanya Kralı’nın ağır hasta olması ve İspanya’daki salgının şiddetli yayılması ile ilgili haberler serbest bırakılmıştır. Bu nedenle dünyada gribin özellikle İspanya’yı vurduğu görüşü yayılmıştır.

DÎĞER GRİPLERDEN FARKLI MIDIR?

- Advertisement -

İspanyol gribi, H1N1 şeklinde kodlanan 2009’daki domuz gribi salgınından bildiğimiz ajan ile ortaya çıkmıştır. Çoğu influenza salgınında küçük çocuklar ve yaşlılar hedef olmakla birlikte İspanyol gribinde genç erişkinlerde daha yüksek ölüm oranı ortaya çıkmıştır. Ölümlerde sitokin fırtınası sonrasında bakteriyel süperenfeksiyonun da etkili olduğu ortaya konmuştur.

ABD’DE NE OLMUŞTUR?

Philadelphia ve St. Louis iki ayrı şehir ve kendine özgü yönetsel özellikleri olan yapılar. Salgının 1918’de Boston’a gelen ticaret gemileri ile ABD’ye ulaştığı düşünülüyor. Hatta Eylül 1918’de Boston’a 35 mil uzaktaki bir üsteki bir askere yanlış olarak menenjit tanısı konulması sonrasında bir gün içinde 1500’den fazla askere grip bulaştığı yazılmıştır.

İlk olguların ‘İspanyol gribi’ tanıları konduğunda iki şehrin birbirinden tamaen farklı yollar izlediği görülüyor.

Philadelphia durumu daha rahat karşılıyor, önlem almakta yavaş ve isteksiz davranıyor. Tıp kurumları ve sivil toplumun gelişmemiş olmasının da etkisiyle, karşı çıkışlar cılız kalıyor ve 28 Eylül 1918’de binlerce kişinin katıldığı bir resmi geçit düzenleniyor (Şekil 1).

 

Bu resmi geçitten sadece birkaç gün sonra şehirdeki hastaneler İspanyol gribi bulgularıyla, ateşlenen, solunum sıkıntısı gelişen insanlarla dolup taşıyor ve sağlık kurumları hastalara yetişemiyor. Binlerce kişi bu şekilde kaybedildikten sonra önlemler sıkılaşıyor ve salgın kontrol altına alınıyor.

Şekil. ABD’de Eylül 1918’de kitlesel ölümler nedeniyle toplu mezarlar açılmıştır.

St. Louis’te ise taban tabana zıt bir strateji izleniyor. İlk olgu tanı aldıktan hemen sonra sıkı önlemler alınıyor, toplantılar yasaklanıyor, spor karşılaşmalarından parti mitinglerine kadar hemen her alana müdahale ediliyor. Kitlesel aşılama yapılıyor. Salgının kontrol edilmeye başlandığı düşünülüyor ve ilk önlemlerden iki ay sonra, Kasım 1918’de uygulamalar bir anda gevşetiliyor. Bu noktadan itibaren olgularda hızlı bir artış oluyor, ancak aylar sonra tekrar kontrol altına alınabiliyor.

Bunun sonucunda iki şehirdeki olgu sayılarının birbirinden farklı bir seyir izlediği rahatça görülüyor (Grafik).

 

Grafik. Bu iki şehrin farklı zamanlarda ve farklı şekillerde yaptığı hatalar toplumu değişik yönlerde etkilemiş ve sonuçta grafiğe olgu artışları yansımıştır. Tarihte bu olaylara ‘Philadelphia çılgınlığı’ ve ‘St. Louis rehaveti’ adları verilmiştir.

İspanyol gribi pandemisi, tüm dünyada 20 ila 100 milyon kişinin ölümüne yol açmıştır. Tahminlerin ortalaması 50 milyon ile dünyanın en büyük pandemisini göstermektedir.

 

 

Not: COVID-19 salgınına ilişkin bu yazı ve benzeri bilgileri, tanı ve tedavi süreçleri, yayılım, bulaş, korunma ve tedavi yöntemlerini bulabileceğiniz ‘COVID-19 TANI VE TEDAVİSİ’ başlıklı kitabımız Ematip kitabevi tarafından basılmıştır. https://www.ematip.com/urun/saglik-profesyonelleri-icin-covid-19-tani-ve-tedavisi web sitesinden ulaşabilirsiniz.

Manşet

Ece Üner’in Kardashian hakkındaki cinsiyetçi yorumu tepki çekti

Show TV Ana Haber Sunucusu Ece Üner'in, Ermeni kökenli ABD’li Kim Kardashian’ın Azerbaycan hakkındaki sözlerine yönelik cinsiyetçi yorumu büyük...

Çok Okunanlar

Ece Üner’in Kardashian hakkındaki cinsiyetçi yorumu tepki çekti

Show TV Ana Haber Sunucusu Ece Üner'in, Ermeni kökenli ABD’li Kim Kardashian’ın Azerbaycan hakkındaki sözlerine yönelik cinsiyetçi yorumu büyük tepki çekti. Show TV sunucusu Ece...

“İsimsizler Hareketi” operasyonunda gözaltına alınanlardan 15 kişi serbest

"İsimsizler Hareketi" operasyonda gözaltına alınan 18 kişiden 15'i serbest bırakıldı. Serbest bırakılanlardan 3'ü adli kontrol şartı ile bırakılırken, 3 kişi de "cumhurbaşkanına hakaret" suçlamasıyla...

Hollywood yıldızı 48. yaşını çıplak pozla kutladı

Hollywood'un ünlü ismi Gwyneth Paltrow 48 yaşını sosyal medyaya attığı üstsüz fotoğrafı ile kutladı. Gwyneth'in bu fotoğrafına kızı dahil birçok kişi şaşırdı. Fotoğraf sosyal...

TTB’de seçim sona erdi: Etkin Demokratik TTB Grubu kazandı

TTB Merkez Konseyi seçimlerinde, Etkin Demokratik TTB Grubu’nun başkan adayı Şebnem Korur Fincancı ile Bağımsız Hekimler Birliği’nin başkan adayı Rıza Hakan Erbay yarıştı. Seçimi...

Son Haberler

Kars Valiliği’nden Buldan’ın halk buluşması öncesi eylem ve etkinlik yasağı

Kars Valiliği, yarın HDP Eş Genel Başkanı Pervin Buldan’ın yapacağı halk buluşması öncesi kentte 15 günlük “eylem ve etkinlik yasağı” kararı aldı. Kars Valiliği, kentte...

“Kırmızı bültenle aranan El Kaide bağlantılı İslom Saydalimov yakalandı”

MSB, kırmızı bültenle aranan El Kaide bağlantılı İslom Saydalimov'un Hatay'ın Altınözü ilçesinde yakalandığını açıkladı. Milli Savunma Bakanlığı (MSB), kırmızı bültenle aranan El Kaide bağlantılı İslom...

MSB, Pençe Harekatı’nda bir askerin hayatını kaybettiğini duyurdu

Milli Savunma Bakanlığı, Kuzey Irak'ta yürütülen Pençe Harekatı'nda bir askerin hayatını kaybettiğini duyurdu. Milli Savunma Bakanlığı'ndan (MSB) yapılan açıklamada, Kuzey Irak'ta yürütülen Pençe Harekatı'nda bir...

Orman yangını çıkan alanda CHP’li eski ilçe başkanının cansız bedeni bulundu

Döşemealtı'da çıkan orman yangını sonrası ormanlık alanda bulunan cansız bedenin, CHP'li eski Döşemealtı İlçe Başkanı Hasan Haluk Yalçın'a ait olduğu belirtildi. Antalya Döşemealtı ilçesinde çıkan...

Buna Benzer