27 Ekim 2020, Salı

Medya İzleme Raporu yayınlandı: yazılı medya ve internet medyası farklı gerçekliklere işaret ediyor

Medya İzleme Raporu yayınlandı. Raporda, 2020 yılının Ocak, Şubat ve Mart ayları “felaketler dönemi” olarak nitelendirildi ve yazılı basın ile internet medyasının farklı gerçekliklere işaret etmeye başladığı vurgulandı.

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin Avrupa Birliği işbirliği ile yürüttüğü “Demokrasi için Medya, Medya için Demokrasi (M4D) Projesi” kapsamında hazırlanan Medya İzleme Raporu yayınlandı. Raporda, 4 Ocak’ta Elazığ-Sivrice merkezli deprem, 4-5 Şubat’ta Van’da iki sefer üst üste çığ düşmesi, 7 Şubat’ta Sabiha Gökçen Havalimanı’na inişinden sonra duramayarak pistten çıkan uçak ve Covid-19 salgını nedeniyle 2020’nin ilk 3 ayı ‘felaketler dönemi’ olarak nitelendirildi.

Raporda ‘Basın özgürlüğü atmosferi’, ‘Basın özgürlüğünde yasal düzenlemeler, devlet & hükümet politikası’, ‘Medya ekonomi-politiği’, ‘Haber üretimi ve değeri’; ‘Savunuculuk faaliyetleri ve gazetecilerin kurduğu yeni girişimler’ ile son olarak ‘Değerlendirme ve öneriler’ başlıkları altında Türkiye’deki medya atmosferi çeşitli yönleriyle inceleniyor.

2020 YILININ BİRÇOK İHLALE YOL AÇACAĞININ HABERCİSİ

Hem bahsi geçen felaketlerin yansımaları hem de eş zamanlı yasalarda ve pratikte meydana gelen değişimler nedeniyle 2020 yılının basın ve ifade özgürlüğü açısından da birçok ihlale yol açacağının habercisi olduğu ifade edilen raporda,  “Bu gelişmelerin bir bölümünde haberlere veya sosyal medya erişimine sınırlama getirildi, konulara dair görüşlerini dile getiren gazetecilerden hedef gösterilenler oldu, aynı zamanda kam kurumları bilgi paylaşmadıkları gerekçesiyle eleştirildi. Ayrıca Türk Silahlı Kuvvetleri’nin (TSK) Barış Pınarı Harekâtı kapsamında birçok askerin yaşamını yitirmesi, TSK’nın Libya’ya asker göndermesi, Kanal İstanbul ihalesi ve ihaleye konu bölgede Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak’ın arazi sahibi oluşu da haber alma özgürlüğünün kısıtlanmasına ön ayak olan gelişmeler olarak öne çıktı” denildi.

BASIN VE İFADE ÖZGÜRLÜĞÜNE DAİR İHLALLER TOPARLANDI

Rapora göre doğrudan basın ve ifade özgürlüğü başlığı altında değerlendirilebilecek ve ülke gündeminde yer bulan olaylar şu şekilde sıralandı:

  • Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, Ocak ayında son kullanma tarihi geçmemiş ve e-devlet sisteminde “kullanımda” şeklinde kayıtlı iken tüm sarı basın kartları için “iptal edilmiştir” kararı aldı. (Tepkiler sonrası sarı basın kartlarının iptalinden vazgeçildi.)
  • Cezaevinde bulunan ve/veya yargılanan basın mensuplarının davaları devam etti. Söz konusu davaların bir bölümü COVID-19 salgını nedeniyle ertelendi.
  • İnfaz Yasası taslağı kapsamında Basın İlan Kurumu’ndan (BİK) ilan alamayan gazetelerin cezaevlerinde dağıtımının yasaklanması gündeme geldi. Bu gazeteler hükümete muhalif çizgideki Cumhuriyet, Birgün, Evrensel, Yeniçağ gibi düzenli olarak ilan yasağıyla karşılaşan yayın organlarını kapsıyor. Aynı yasa taslağı cezaevinde “terör” suçlamasıyla bulunan gazetecilerin de serbest kalmasının önüne geçecek şekilde Meclis gündemine geliyor.
  • Basın İlan Kurumu Evrensel ve BirGün’e resmi ilan durdurma cezası verdi.
  • Gezi Parkı Davası kapsamında yargılanan iş insanı Osman Kavala dâhil dokuz sanık hakkında beraat kararı verildi. Ancak tutuklu yargılanan Osman Kavala hakkında aynı gün yeniden, bu kez “casusluk” suçlamasıyla gözaltı kararı verildi ve Kavala tahliye olmadan bir kez daha tutuklandı.
  • Cumhuriyet Gazetesi Davası kapsamında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ikinci kez cezaların bozulmasını talep etti.
  • 28 Şubat’ta hükümet tarafından duyurulduktan sonra Edirne sınır kapılarının göçmen geçişine açılmasının ardından başlayan mülteci akınını haberleştirmek isteyen gazetecilerin bir bölümü gözaltına alındı.
  • Sputnik Türkiye çalışanı üç gazetecinin evlerine eş zamanlı saldırı girişiminde bulunuldu, hemen ardından üç gazeteci de gözaltına alındı fakat serbest bırakıldı.
  • Libya’da yaşamını yitiren MİT görevlisinin cenaze görüntülerini paylaşan Oda TV Sorumlu Haber Müdürü Barış Terkoğlu ve muhabir Hülya Kılınç gözaltına alındı. Ardından iki gazeteci ve Oda TV Genel Yayın Yönetmeni Barış Pehlivan tutuklandı.
  • COVID-19 salgınının baş göstermesinden sonra basın çalışanları sürekli sahada olmak zorunda olan birkaç meslek grubundan biri hâline geldi. Özellikle sahada haber yapan muhabirler, matbaa çalışanları ve televizyonlarda kamera önü ve arkasında çalışan basın emekçilerinin sosyal haklarıyla ilgili henüz doğrudan medya sektörüne dair bir düzenleme yapılmadı.
  • BİK COVID-19 kapsamında bir dizi tedbir kararı aldı. Mücbir sebep kapsamında düşük tirajlara rağmen ilanların devam etmesi, yerel gazetelerin günlük değil periyodik olarak basılması gibi önlemler yayıncılığın sürdürülmesine katkı sağladı.

RAPORDA BASIN DAVALARINA DA YER VERİLDİ

Yılın ilk ayında basın özgürlüğü alanında çalışan sivil toplum örgütleri (STÖ) bir araya gelerek cezaevindeki ve/veya yargılanan gazetecilerle ilgili verilerde ortaklaşma kararı aldı. Yine de dava takviminin ve tutuklamaların yoğunluğu nedeniyle yargılanan ve/veya cezaevinde bulunan gazetecilerle ilgili istatistiklerde farklı görüşler bulunuyor. M4D Projesi kapsamında, alanda aktif çalışan sivil toplum örgütlerinin verileri şu şekilde derlendi:

  • Press in Arrest’e göre cezaevinde en az 74 gazeteci bulunuyor. Yanı sıra 221 yargılanan gazetecinin olduğu belirtiliyor.
  • Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği’nin (MLSA Turkey) International Press Institute iş birliğiyle yayınladığı rapora göre cezaevinde 9810, yargılanan 19011 gazeteci bulunuyor.
  • Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS) verilerine göre cezaevinde 86 gazeteci bulunuyor.
  • Jailed Journos’a göre 161 gazeteci cezaevinde bulunuyor.
  • Expression Interrupted raporunda ise 101 gazetecinin cezaevinde bulunduğu belirtiliyor.
  • İlk üç ayda ÖİB verilerine göre en az 5 gazeteciye dava açıldı, 15 gazeteci hapis cezasına çarptırıldı. 6 gazeteci tutuklandı, 2 gazeteci beraat etti, 29 gazeteci gözaltına alındı; aynı zamanda cezaevindeki veya gözaltındaki en az 25 gazeteci de serbest bırakıldı. Ayrıca 31 Mart 2020 itibarıyla cezaevlerinde 51’i hükümlü ve 49’u tutuklu olmak üzere toplam 100 medya mensubu bulunuyor.

Raporda, verilerin birbirinden farklı oluşunun güncelleme yapılmaması, izlenen dönemlerinin farklı oluşu, gazeteci tanımının medya çalışanlarını kapsayıp kapsamaması vb. nedenlerden dolayı olduğu ifade edilerken, “Ancak ne olursa olsun Türkiye’de en az 70’in üzerinde gazeteci cezaevinde ve basın ve ifade özgürlüğünü kısıtlayacak gözaltı ve yargı kararları hız kesmeden alınmaya devam ediyor. Bu davaların nedenleri arasında “terör propagandası”, “halkı kin ve nefrete teşvik” gibi konular geliyor” denildi.

EN SIK RASTLANANLARDAN BİRİ “CUMHURBAŞKANI’NA HAKARET” OLDU

Raporda, gazetecilere yönelik davalarda en sık rastlanan nedenlerden birisi de “Cumhurbaşkanı’na hakaret” olduğu kaydedildi ve “Bu konuyla İlgili Recep Tayyip Erdoğan’ın geçmiş cumhurbaşkanlarından farkı avukatları aracılığıyla davaların tamamına bireysel olarak dâhil olması, hatta davaları doğrudan kendinin açması. Bu yöntem, yasanın bağlayıcılığının yanına düzenli şekilde medya gözetimini ve devlet tarafından açılan davaların artışını da beraberinde getiriyor” ifadeleri kullanıldı.

RTÜK ÜST KURUL ÜYE MAAŞLARININ ARTMASI KONU EDİLDİ

2019 yılında internet yayınlarının da kontrolünü RTÜK’e teslim eden yönetmeliğin uygulamasıyla ilgili şüphelerin devam ettiği belirtilen raporda, ” 2020 yılında yasal zeminde yaşanan tek gelişme RTÜK hakkındaki yeni yasa taslağı… Bu taslak kapsamında RTÜK Üst Kurul üye maaşları en yüksek devlet memuru maaşı seviyesine çıkarılıyor. Aynı taslakta basın özgürlüğü açısından dikkat çeken diğer madde ise RTÜK Başkanına MİT’ten gelen talepler doğrultusunda işlem yapma yetkisinin verilmesini hükmediyor. 22. Madde kapsamında radyo, TV ve internet yayıncılığının “terör” kapsamında değerlendirilmesi ve ifade özgürlüğünün kısıtlanması riskleri mevcut” denildi.

FARUK BİLDİRİCİ’NİN ÜYELİĞİ’NİN DÜŞÜRÜLMESİ KAYGI VERİCİ

Faruk Bildirici’nin RTÜK üyeliğinin düşürülmesine de yer verilen raporda, “Siyasi parti temsiline dayalı Üst Kurul’da böyle bir kararın, üyenin ‘tarafsızlığını yitirdiği’ iddiasıyla alınması basının geldiği durum açısından kaygı vericiydi. Faruk Bildirici’nin konuyla ilgili mahkeme başvurusu 2020 Ocak ayı içerisinde reddedildi. CHP adına Faruk Bildirici yerine partinin Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun basın danışmanı Okan Konuralp’in gelişi ise ‘tarafsızlık’ konusunun içi boş bir gerekçe olduğunu ispatlar nitelikte. Konuyla ilgili bir başka ilk ise teamüller açısından vuku buldu. TBMM’de iki aday gösterilen RTÜK Üst Kurul üyeliği seçimlerinde ilk defa bir partinin ilk sırada gösterdiği aday (Faruk Bildirici) yerine ikinci sıradaki aday iktidar bloğunda olan AK Parti ve MHP oylarıyla seçildi RTÜK konusundaki bu gelişmeler yasama organında keyfiliğin en büyük örneklerinden biri olarak tarihe geçti” denildi.

İNTERNET SİTELERİ BAZINDA SIRALAMA YENİ BİR GERÇEKLİĞİ ANLATIYOR

“Güç mücadele alanı olarak tanımladığımız internetin siteler bazında sıralaması da bize basına ilişkin yeni bir gerçekliği anlatıyor” ifadelerinin yer aldığı raporda, “Örneklem belirleme açısından eleştirilere konu olsa da internet sitesi tıklamaları üzerinden küresel ve ülke sıralamaları sunan Alexa servisinin tarihsel verilerine göre, yukarıda sıralaması verilen en yüksek gazete tirajı listesindeki ilk 20 mecra ile alternatif yayın yapan haber siteleri ve muhalif yazılı basına ait sitelerin bulunduğu aşağıdaki gibi bir sıralama ortaya çıkıyor” denildi. Bu sıralamaya ek olarak BBC ve Deutsche Welle, Independent gibi uluslararası yayın yapan kurumların Türkçe servisleri de Türkiye’de aktif takip edilen mecralar olduğu belirtilen raporda şu ifadelere yer verildi: “Ancak bunlardan bazıları Türkçe servisi için doğrudan Bu sıralamaya ek olarak BBC ve Deutsche Welle, Independent gibi uluslararası yayın yapan kurumların Türkçe servisleri de Türkiye’de aktif takip edilen mecralar. Ancak bunlardan bazıları Türkçe servisi için doğrudan internet sitesi kurmamış ya da doğrudan sosyal medya servisleriyle çalışıyor. Buna ek olarak internet sitesi bulunmayan, YouTube, Twitter gibi alanlarda yayın yapan birçok haber mecrası da bulunuyor. Bu konular akılda tutularak yapılan sıralama yine de bize iki önemli sonucu veriyor:

  • Alternatif medya mecraları internetin ana akımı ya da yaygın medyası şeklinde konumlanmaya başlıyor (bkz. T24, Gazete Duvar vb.) ve gazete tiraj sıralamalarına oldukça yüksek erişim rakamlarıyla listenin en başından dâhil oluyor.
  •  Görüşleri yaygın medya ya da karşıt gruplar tarafından “radikal” kabul edilen BürGün, Evrensel gibi sol yayıncılığın kalesi konumundaki mecralar ile Yeni Akit gibi İslamcı çizgide yayın yapan gazeteler de listede kendisine yer buluyor. Bu sonuç da bize internette sansürlenmeye çalışılan özgürlük ortamının topluma da ayna tutacak şekilde birbirinden farklı uçlardaki görüşlerin aslında hiç de “radikal” bir konumda olmadığını gösteriyor. Yaygın ulusal medya tarafından yaratılan “merkez” çizgi internette yerini yavaş yavaş gerçeğe bırakmaya başlıyor.

Raporun tamamına buradan ulaşabilirsiniz.

Son Haberler

NASA duyurdu: Ay’ın güneşe bakan yüzeyinde su bulundu

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), ilk defa Ay'ın güneş gören yüzeyinde su bulduklarını açıkladı. ABD Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), Ay'ın ilk kez...

Hatay’da patlama meydana geldi

Hatay'ın İskenderun ilçe merkezinde patlama meydana geldi, olay yerine çok sayıda polis, itfaiye ve sağlık ekibi sevk edildi. Hatay'ın İskenderun ilçesinde jandarma uygulama noktasına silahlı...

29 Ekim kutlamaları ülke genelinde kısıtlandı

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’na kısıtlama getirildi. İçişleri Bakanı Süleyman Soylu imzasıyla valiliklere gönderilen genelgede, "Tören ve Kutlama Komitesi tarafından düzenlenen ve vali/kaymakam tarafından onaylanan...

Bilim Kurulu Üyesi Ateş Kara: Kısıtlamaların gelmesi gerekebilir

Bilim Kurulu üyesi Prof. Ateş Kara, koronavirüsün kış aylarında kapalı ortamlarda bulaşma süresinin 2-3 dakikaya düştüğü uyarısında bulundu. Kara ayrıca, bazı -lkelerde yaşanan artışları...

Çok Okunanlar

Hatay’da patlama meydana geldi

Hatay'ın İskenderun ilçe merkezinde patlama meydana geldi, olay yerine çok sayıda polis, itfaiye ve sağlık ekibi sevk edildi. Hatay'ın İskenderun...

Kısa çalışma ödeneği ve işten çıkarma yasağı uzatıldı

Kısa çalışma ödeneği ve işten çıkarma yasağı 2 ay daha uzatıldı. Kısa çalışma ödeneği ve işten çıkarma yasağı 2 ay...

İHA’ların motorunu üreten şirket Türkiye’ye satışlarını askıya aldığını duyurdu

Türk insansız hava araçlarının (İHA) motorlarını üreten Kanadalı Bombardier Recreational Products (BRP) firması, Türkiye'ye satışların askıya alındığını duyurdu. Şirket...

Mafya lideri Alaattin Çakıcı, CHP’li belediyeyi ziyaret etti

Nisan ayında infaz düzenlemesi ile tahliye olan Mafya lideri Alaattin Çakıcı, Edirne Belediye Başkanı CHP'li Recep Gürkan'ı makamında ziyaret...

Trabzon’a hakaret eden CHP’li İlayda Kılınç görevden alındı

Fenerbahçe-Trabzonspor karşılaşmasından önce Trabzon'a hakaret içeren paylaşım yapan CHP Isparta Gençlik Kolları Başkan Yardımcısı İlayda Kılınç'ın görevinden alındığı aktarıldı. CHP...

Küfürleri ekrana yansıyan Burak Yılmaz’ın hocası: Taraftar bu durumdan memnun olmalı

Fransa Ligue 1'de mücadele eden Lille'de oynayan Burak Yılmaz'ın son maçta oyundan çıkarken küfretmesi ilgili hocası Christophe Galiter açıklama...

Bilim insanları: “Koronavirüs beyni 10 yıl yaşlandırıp, IQ’yu düşürüyor”

İngiltere'de yapılan bir araştırmada, koronavirüse yakalananların beyinlerinin yaklaşık 10 yıl yaşlandığı ve IQ'larının düştüğü belirlendi. İngiltere'de Imperial College London, Cambridge...

Yazar Erikli’yi öldüren Sinem Koç’a ağırlaştırılmış müebbet

Yaşam koçu ve 'Meleklerle Yaşamak' adlı kitabın yazarı Beki İkala Erikli'yi öldürdüğü iddiasıyla yargılanan ve Yargıtay’ın bozma kararının ardından...

Geçinemiyorum diyen yurttaşa Erdoğan’dan cevap: Al bu keyif çayını iç

Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Erdoğan, Malatya ziyareti sırasında kendisine, "Geçinemiyoruz, eve ekmek götüremiyoruz" diyen mnibüsçülere, "Bana biraz abartılı...

Meteoroloji uyardı: Dört ilde sağanak yağış bekleniyor

Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nden yapılan duyuruya göre, gece Edirne ve Kırklareli çevreleri ile yarın öğle saatlerinden sonra İzmir ve Manisa...

Gözden Kaçmasın